Bài 19 – So sánh

Bài 19 – So sánh

Hướng dẫn

I. SO SÁNH LÀ GÌ?

1. Tìm những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong các câu sau:

a) Trẻ em như búp trên cành

Biết ăn, biêt ngủ, biết học hành là ngoan.

– Tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh: như búp trên cành.

b) Trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.

– Tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh: như hai dãy trường thành vô tận.

2. Trong mỗi phép so sánh trên, những sự vật, sự việc nào được so sánh với nhau? Vì sao có thể so sánh như vậy? So sánh các sự vật, sự việc với nhau như vậy để làm gì?

– Trong ví dụ a: trẻ em được so sánh với búp trên cành.

– Trong ví dụ b: rừng đước dựng lên cao ngất được so sánh với hai dãy trường thành vô tận..

– Người ta có thể so sánh như vậy vì giữa trẻ em với búp trên cành có nét tương đồng đó là sự non tơ; giữa rừng đước dựng lên hai bên bờ sông với dãy trường thành có nét tương đồng là chúng đều có chiều cao dựng đứng và chiều dài vô tận.

– So sánh các sự vật, sự việc với nhau như vậy để làm cho câu văn miêu tả thêm giàu sức gợi tình, gợi cảm.

3. Sự so sánh trong những câu trên có gì khác với sự so sánh trong câu sau?

Con mèo vằn vào tranh, to hơn cả con hổ nhưng nét mặt lại vô cùng dễ mến.

Xem thêm:  Bài 26 - Cây tre Việt Nam

– Trong hai câu a và b trên, giữa hai sự vật có từ như dùng để nêu rõ sự tương đồng của chúng..

– Trong câu 3, giữa hai sự vật không có từ như mà có từ hơn để chỉ ra sự so sánh về hình thức.

Ghi nhớ

So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này vởi sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

II. CẤU TẠO CỦA PHÉP SO SÁNH

1. Điền những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong các câu đã dẫn ở phần I vào mô hình phép so sánh dưới đây:

Vế A (sự vật được so sánh)

Phương diện so sánh

Từ so sánh

Vế B (sự vật dùng để so sánh)

Trẻ em

như

búp trên cành

rừng đước dựng lên

cao ngất

như

hai dãy trường thành vô tận

Con mèo vằn vào tranh

to

hơn cả

con hổ

2. Nếu thêm các từ so sánh khác: giống như, y như, tựa như, nhỏ hơn, bằng, cao hơn, thấp hơn…

3. Cấu tạo của phép so sánh sau đây có gì đặc biệt?

a) Trường Sơn: chí lớn ông cha

Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào

– Trong hai hình ảnh so sánh trên người ta đã bớt các từ so sánh và thay vào đó bằng dấu hai chấm.

b) Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.

– Ở đây, người viết đã đảo vế B lên trước vế A cùng với từ so sánh.

Xem thêm:  Bài 19 - Quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

III. LUYỆN TẬP

1. Với mẫu so sánh dưới đây, hãy tìm thêm một ví dụ:

a) – So sánh đồng loại: Lúc ở nhà, mẹ cũng là cô giáo

Khi tới trường, cô giáo như mẹ hiền.

+ Dẫn chứng tìm thêm: Bác Hồ là vị cha chung của dân tộc.

– So sánh vật với vật: Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.

+ Ví dụ tìm thêm: Cây hoa phượng rực nở nom như một chiếc dù màu đỏ tươi.

b) So sánh khác loại:

– So sánh vật với người: Ngôi nhà như trẻ nhỏ

Lớn lên với trời xanh.

+ Ví dụ tìm thêm: Một khối đá nhô lên giống hệt một ông già đang ngồi câu trên bờ biển.

Bà như quả đã chín rồi

Càng thêm tuổi tác càng tươi lòng vàng.

+ Ví dụ tìm thêm: Mẹ già như chuối chín cây

– So sánh cái cụ thể với cái trừu tượng:

Trường Sơn: chí lớn ông cha Cửu Long: lòng mẹ bao lao sóng trào.

+ Ví dụ tìm thêm: Lòng yêu nước của nhân dân ta (cái trừu tượng) như những làn sóng lớn trào lên nhấn chìm mọi kẻ thù cướp nước (cái cụ thể).

Một ví dụ khác: – Áo con: lòng mẹ thương yêu

Gửi trên sợi vải, chia đều đường khâu.

– Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

+ Ví dụ tìm thêm: Lòng mẹ bao la như biến Thái Bình (lời bài hát).

Xem thêm:  Bài 21 - Phương pháp tả cảnh - Viết bài tập làm văn số 5 - Văn tả cảnh (làm ở nhà)

2. Dựa vào những thành ngữ đã biết, hãy viết tiếp vế B vào những chỗ trống dưới đây để tạo thành phép so sánh:

– khỏe như voi

– đen như than

– trắng như vôi

– cao như núi

3. Hãy tìm những câu văn có sử dụng phép so sánh trong các bài Bài học đường đời đầu tiênSông nước Cà Mau.

– Đó là các câu:

Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua.

Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp, như hai lưỡi liềm máy làm việc.

Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện. Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn như người cởi trần mặc gi-lê.

Chú mày hôi như cú mèo…

Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch càng bủa giăng chi chít như mạng nhện.

…không biết cơ man nào là bọ mắt đen, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những đám mây nhỏ…

Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng.

… rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.

… những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn măng-sông chiếu rực trên mặt nước như những khu phố nổi…

Mai Thu